کد خبر: 2174
ف
پرونده ثابت/ روش‌ها و راهکار‌های شبکه‌های ماهواره‌ای در جذب مخاطب‌ـ بخش دوم/ از آرامش بشقاب‌های تصویری تا طوفان‌های زندگی
روش ها و راهکار‌های شبکه‌های ماهواره‌ای در جذب مخاطب‌ـ بخش دوم
پایگاه اطلاع‌رسانی اسوگی‌_‌ در راستای پرداختن به مساله روش‌ها و راهکار‌های به‌کاربسته شده توسط شبکه‌های فارسی زبان ماهواره‌ هاتبرد در جذب مخاطب، در یادداشت قبل به روش ارتباطات آئینی به عنوان مبنای نظری و راهکاری به‌کار بسته شده توسط این شبکه‌ها جهت جذب مخاطب توضیحاتی ارائه گردید؛ در همین راستا سطوح خاصی شناسایی شد که به سطح اول آن با عنوان اجرا به جای انتقال اشاره گردید. در این بخش به سطوح دیگر موجود در این رابطه اشاره خواهد شد.

نعمت الله فاضلی[1] و مهراوه فردوسی[2]

 

سطوح دیگر شناسایی شده و مرتبط با ارتباطات آئینی و به نوعی به کاربسته شده در روش‌ها و راه‌کار‌های شبکه‌های فارسی زبان ماهواره هاتبرد در راستای جذب مخاطب عبارتند از:

  1. معنا و زیبایی به جای راهبرد و نتایج؛
  2. مشارکت به جای مصرف؛
  3. فراخوان و دعوت به جای تاثیرگذاری و نفوذ؛
  4. نبود فرستنده و گیرنده  در فرآیند ارتباط؛

 

معنا و زیبایی به جای راهبرد و نتایج:

با به کارگیری الگوی ارتباطات آئینی، بر خلاف الگوی ارتباطات انتقالی، از نتیجه‌گیری و راهبرد و جمع‌بندی، نشانه‌ای دیده نمی‌شود. در این راستا شبکه‌های فارسی زبان ماهواره هاتبرد با ساخت برنامه‌هایی با همین الگو سعی دارند که با ژست بی‌طرفی اخلاقی و رسانه‌ای، امکان ایجاد زمینه نتیجه‌گیری و جمع‌بندی را سخت و ناممکن نمایند و به نوعی امکان به وجود آمدن معنا در شرایطی برابر را به‌وجود آورند. برای نمونه به شاخص‌های زیر به عنوان مواردی خاص و موجود در این شبکه‌ها اشاره خواهیم نمود.

  1. نبود جمع‌بندی یا نتیجه گیری: یکی دیگر از ویژگی‌های برنامه‌های ساخته شده در شبکه‌های فارسی زبان ماهواره هاتبردکه به صورت کلی از الگوی ارتباطات آئینی بهره می‌برند، نبود نتیجه‌گیری و جمع‌بندی نظرها و ارائه خلاصه آن‌ها به صورت یک دیدگاه کلّی جهت‌گیری شده در برنامه است. به این صورت که برخلاف بسیاری از مجموعه‌های تلویزیونی هدفمند، این دست از برنامه‌ها هیچ تلاشی برای ارائه نتیجه و جمع‌بندی برای بینندگان ندارد.
  2. بی‌طرفی رسانه‌ای و اخلاقی:  برنامه‌های خاص و مطرح در شبکه‌های فارسی زبان با بکارگیری از الگوی ارتباط آئینی به لحاظ روش مدیریّت بحث، تلاش می‌کنند که حدّاقل در حدّ برنامه و رسانه خود نوعی بی‌طرفی رسانه‌ای و اخلاقی را رعایت نمایند.

 

مشارکت به جای مصرف:

ویژگی دیگر ارتباطات آئینی مشارکت و تعامل میان شرکت‌کنندگان در آئین است و این ویژگی در برنامه‌های موجود در شبکه‌های فارسی زبان ماهواره هاتبرد که به نوعی از این الگو تبعیت می‌نمایند دیده می‌‌شود. به عبارت بهتر با توجّه به این ویژگی، بینندگان یک برنامه تلویزیونی به عنوان یکی از عوامل تولید در برنامه (به واسطه ارائه نظرهای مختلف) در تولید معنا با همدیگر مشارکت می‌کنند و مانند الگوی ارتباطی- انتقالی تنها مصرف کننده صرف نیستند.  برای نمونه به شاخص‌های زیر به عنوان مواردی خاص و موجود در این شبکه‌ها اشاره خواهیم نمود.

  1. نام گذاری برنامه‌ها: باید گفت که عنوان‌های برنامه، صحنه، کانال و شبکه‌ها شکل‌هایی از آئین‌های مرزی‌اند. بدون این اشکال آئینی ارائه برنامه‌های تلویزیونی با موضوعات مختلف بسیار گیج کننده‌تر خواهند بود همان گونه که" ماه عسل" به افراد کمک می‌کند تا خود را با موقعیّت جدید زوج ازدواج کرده، آسان‌تر سازگار کنند.[4] برای نمونه برنامه‌ای با عنوان" ببین تی وی" به نوعی نام گذاری شده است که مخاطب را به تماشای برنامه‌های تلویزیونی مشتاق می‌نماید و از منظر مخاطب خاص به برنامه‌ها  می‌نگرد و تحلیل‌های خاص آنان از برنامه‌های داخلی و خارجی را بدون جبهه‌گیری عرضه می‌نماید.
  2. ساختار بحث و مباحثه یا شیوه استدلال[5] (ارتباط تعاملی):  برخی از این برنامه‌ها نظیر" نوبت شما" و.... توانسته‌اند با فراهم آوردن ساختار و فضای بحث و گفتگو، امکان ایجاد صحنه‌ای برای برقراری ارتباطات آئینی را فراهم نمایند. به عبارت دیگر هسته اوّلیّه و هدف اصلی این نوع برنامه‌ها فراهم نمودن فضایی برای افراد شرکت کننده است که نظر موافق و مخالف خود را پیرامون موضع برنامه به بحث و مجادله بگذارند. برای نمونه به شاخص‌های زیر به عنوان مواردی خاص و موجود در این شبکه‌ها اشاره خواهیم نمود.

خاصیّت چند صدا بودن: به عبارت دیگر در برنامه‌هایی که از نظر ساختاری مجالی برای ایجاد ارتباطات آئینی فراهم می‌گردد، ما شاهد تکرار یک ایده نیستیم، بلکه یک ایده را از زبان‌های گوناگون (خاصیت چند صدایی) و صداهایی که ضدّ و نقض صدای پیشین باشد می‌شنویم.

منطق استدلال غیر‌خطّی: فرم استدلال در برنامه‌‌های یاد شده از یک منطق استدلالی پیروی می‌کنند، به این معنی که این فرم یک منطق عقل کلّی نیست که چیزی را از بالا تحمیل نماید بلکه شیوه دستور کار خود را نیز به نحوی پیش می‌برد که در طول برنامه از منطق بحث و گفتگو استفاده نماید.

  1. بازنمایی عقاید مشترک )گروه همفکران(:  برنامه‌هایی که تابع الگوی ارتباطت آئینی هستند، علاوه بر نشان دادن عقاید مخالف و متناقض با هم، امکان نمایاندن عقاید مشترک را نیز بین شرکت کنندگان فراهم می‌آورند. شرکت کنندگان علاوه بر اینکه دراین برنامه‌ها با دیدگاه مخالف خود آشنا می‌شوند و حتّی با آن‌ها به بحث می‌نشینند، با شرکت کنندگانی که عقاید مشابه با آنان دارند نیز آشنا می‌شوند.

 

فراخوان و دعوت به جای تأثیرگذاری و نفوذ:

از آنجایی که یکی از ویژگی‌های ارتباطات آئینی برخلاف ارتباطات انتقالی دعوت مخاطبان برای شرکت در فرایند تولید معنا است، در برنامه‌های تابع این الگو (نظیر برنامه نوبت شما، من و تو پلاس، اتاق خبر و... ) نیز دعوت مجریان از بینندگان برای نظر دادن و شرکت در برنامه به نوعی تأکید برنامه بر حضور بیشتر بینندگان در برنامه است. برای مثال بخش ثابتی که در هر قسمت از برنامه "نوبت شما"  تکرار می‌شود به این شرح است:

  1. وجود راه‌های ارتباطی گوناگون برای شرکت بینندگان در برنامه؛
  2. نشان دادن راه‌های ارتباطی برنامه در هر برنامه؛
  3. خواندن شماره تلفن و پیامک و آدرس وب سایت بی‌بی‌سی در هر برنامه توسّط مجری" وقتی مجری صراحتاً می‌گوید: شماره‌های برنامه را یادداشت کنید تا از برنامه جا نمونید. این جمله بینندگان را به شرکت در برنامه تشویق و برای تماس با برنامه ترغیب می‌کند.
  4. طرح کردن سؤالات مختلف درباره موضوع برنامه و دعوت از بینندگان برای شرکت در برنامه و پاسخ به آنها در ابتدای هرقسمت.
  5. دعوت مجری دوم برای شرکت دربخش فضای مجازی "وقتی مجری دوم می‌گوید: منتظر ایمیل‌ها، توییت‌ها و نظریات شما در صفحه فیس بوک هستیم."
  6. دعوت از بینندگان برای شرکت در برنامه بعدی "نوبت شما" و نظر دادن در آخر هر برنامه: "مجری اول می‌گوید: فردا نظرات شما را راجع به این موضوع جویا می‌شویم پس تا فردا، همین جا، همین ساعت، همین کانال در خدمتتون هستم."

 

نبود فرستنده و گیرنده در فرآیند ارتباط

ارتباطات در معنای انتقال آن از نظر کری این گونه تعریف می‌شود: انتقال اطّلاعات، اندیشه‌ها، نگرش و هیجانات از یک شخص یا گروهی به شخص یا گروه دیگر.  این فرآیند به سه عنصر اصلی فرستنده، گیرنده و پیام تقسیم می‌شود. حال آن‌که الگوی ارتباطات آئینی الگویی است که در آن دیگر شخصی یا گروهی به نام فرستنده و گیرنده وجود ندارد. در برخی از برنامه‌های مشاهده شده که در بخش‌های بعدی به صورت موردی به‌ آن‌ها اشاره خواهیم نمود، پیام واحد و مشخّصی تولید نمی‌شود بلکه شرکت‌کنندگان در برنامه به عنوان کسانی که در فرآیند تولید معنا شرکت می‌کنند به نوعی هم فرستنده محسوب شده و هم گیرنده. گاه به عنوان فرستنده نظر خود را برای دیگران بازگو و گاه به عنوان گیرنده با نظر دیگران آشنا و با پیام آن‌ها ارتباط برقرار می‌کنند. به طور کلیّ از مجموع ویژگی‌هایی چون تنوّع در برنامه، حضور شرکت‌کنندگان از راه‌های مختلف در برنامه، ساختار بحث و شیوه استدلال، تعاملی بودن برنامه، مشارکت بینندگان، چند صدایی بودن و...  می‌توان این ویژگی را دید.

 

پس از شناسایی و ارائه توضیحاتی در خصوص سطوح شناسایی شده در روش ارتباطات آئینی که در شبکه‌های فارسی زبان، در راستای جذب مخاطب به کاربسته می‌شوند، در بخش پایانی این یادداشت هدف اشاره‌ای کلی به 15 ویژگی ارتباطات آئینی است و در یادداشت‌های بعدی به مطالعه تطبیقی این ویژگی‌ها در برخی از برنامه‌های مطرح در شبکه‌های فارسی زبان ماهواره هاتبرد خواهیم پرداخت.

 

ویژگی‌های موجود و مشاهده شده در این برنامه‌ها به صورت کلی عبارتند از:

  1. کنش در برنامه؛
  2. اجرا در برنامه؛
  3. آگاهی و داوطلبانه بودن؛
  4. غیرابزاری و غیر عقلانی بودن؛
  5. غیرتفریحی بودن؛
  6. جمعی و اجتماعی بودن؛
  7. بیانگر روابط اجتماعی بودن؛
  8. شرطی و نه اخباری بودن؛
  9. نمادهای تأثیر گذار؛
  10. نمادهای متراکم؛
  11. رفتار بیانی یا زیبا شناختی؛
  12. رفتار سنّتی؛
  13. رفتارهای به طور مرتّب تکرار شونده؛
  14. ارتباطات بدون اطّلاعات؛
  15. توجّه به امر قدسی، به عنوان عنصری از زندگی جدّی؛

در ادامه با اشاره کردن به برنامه‌های مطرح در شبکه‌های فارسی زبان ماهواره هاتبرد با توجه به سه شاخص تعداد بیننده، زمان و هزینه صرف شده جهت رویت این شبکه‌ها به مطالعه تطبیقی 15 ویژگی یاد شده در این برنامه‌ها خواهیم پرداخت.

 


[1] عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی

[2] کارشناسی ارشد رشته تحقیق در ارتباطات دانشکده صداوسیما

[4] میر عابدینی، احمد ) « .)1386 ارتباطات آئینی و قدرت سیاسی در ایران »، رساله دکتری، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی

[5] argumental

 

مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.