کد خبر: 2153
ف
پرونده ثابت/ روش‌ها و راهکار‌های شبکه‌های ماهواره‌ای در جذب مخاطب‌ـ بخش اول/ از آرامش بشقاب‌های تصویری تا طوفان‌های زندگی
روش‌ها و راهکار‌های شبکه‌های ماهواره‌ای در جذب مخاطب‌ـ بخش اول
پایگاه اطلاع رسانی اسوگی_ بررسی شاخص‌های تاثیر گذار موجود درشبکه‌های فارسی زبان ماهواره هاتبرد در راستای جذب مخاطب؛ رسانه‌ها بخش مهمّی از زندگی ما را تحت تأثیر قرار داده‌اند. برنامه‌های رسانه‌ای، از زمان رواج اطّلاعات و برنامه‌سازی ماهواره‌ای و قرار گرفتن رکن ارتباطات بین فرهنگی، به طور هم زمان طیف وسیعی از افراد را مخاطب قرار می‌دهند از این رو در این یادداشت تخصصی در صدد بررسی روش‌ها و راهکارهای به کاربسته شده از سوی شبکه های فارسی زبان ماهواره هاتبرد خواهیم بود که خدمت مخاطبین گرامی ارائه می نمائیم.

نعمت الله فاضلی[1] و مهراوه فردوسی[2]


 

 امروزه همه ملّت‌ها، دولت‌ها و افراد در معرض انواع پیام‌ها و اطّلاعات هستند. به همین دلیل شاید، با کمی اغماض، بتوان گفت که رسانه‌ها و محتویّات رسانه‌ای مهمّ ترین دل مشغولی برنامه‌ریزان فرهنگی هر کشور هستند. کارکردهای سیاسی و فرهنگی ماهواره‌ها به عنوان یکی از ابزارهای جهانی شدن انکار‌ ناپذیر است. ماهواره‌ها در زمینه تغییرات فرهنگی و هویّتی، که از مهمّ‌ترین نمادهای منافع ملّی یک کشور هستند، نقشی تعیین کننده دارند. آن‌ها می‌توانند با ارائه برنامه‌های هدفمند برای تغییر فرهنگ و هویّت و سرانجام باورهای آئینی یک ملّت اقدام نمایند. با به وجود آمدن ماهوار‌ه‌ها، امکان فعّالیّت‌های جهانی دولت‌ها و به تبع آن رسانه‌ها آغاز شد. با شناسایی فرهنگ‌های ملل مختلف، رسانه‌ها تولیدات خود را با رنگ و لعاب فرهنگی این جوامع تزئین کردند تا آنجا که مارکس هورکهایمر و تئودور آدرنو[1]  معتقدند:

 

صنعت فرهنگ فرآیندی است که به کالا شدن فزاینده صور فرهنگی انجامیده است. از این گذشته، درهم آمیختن تبلیغات و صنعت فرهنگی موجب می‌شود که هر دو به آئینی برای منحرف ساختن انسان تبدیل شوند.

 

امروزه قدرت‌ها، در رسانه با بهره‌گیری از انواع الگوها و رویکردهای ارتباطاتی نظیر ارتباطات آئینی و ارتباطات انتقالی، با نشانه گرفتن مخاطبان و شناخت سلیقه‌های آن‌ها، سعی در نفوذ هر چه بیشتر میان مخاطبان خود داشته و دارند. بنابراین از آن‌جا که آئین‌ها به عنوان رفتارهای بر ساخته از فرهنگ در جامعه معرفی شده و تأثیر زیادی بر فرهنگ و هویّت افراد یک جامعه دارند، تأمّل بر روی آن‌ها و شناخت تعریف‌شان در این شبکه‌ها و برنامه‌های مطرح در آن‌ها ضروری می‌نماید. چرا که با شناخت این آئین‌ها و آشنایی با نحوه به کار گرفتن آن‌ها توسّط کارگزاران ارتباطی بیگانه، می‌توان از خطرهای احتمالی جلوگیری کرد. بررسی و شناسایی روش‌ها و راهکارهای به‌کاربسته توسط این شبکه‌ها، گذشته از آن‌که قدمی برای فهم یک قالب برنامه‌سازی و آشنایی با یک الگوی ارتباطی کمتر کار گرفته شده در ارتباطات است، راه‌هایی را برای خنثی کردن اثر  عملکرد این شبکه‌ها به ما معرّفی می‌کند و البتّه امکان استفاده از این قابلیّت‌ها را برای به کارگیری در برنامه‌های بومی در اختیار ما می‌گذارد .[2]

 

از این رو لازم و ضروی است مرتبط ترین روش ارتباطی به کاربسته شده توسط شبکه های ماهواره‌ای فارسی زبان هاتبرد، به مخاطبین گرامی در قالب روش ارتباطات آئینی معرفی، تحلیل و بررسی گردد و بر اساس مبانی موجود در این رویکرد، به روش‌ها و راهکارهای به کاربسته شده توسط این شبکه‌ها پرداخته شود.

 

رابطه رسانه با آئین:

قبل از پرداختن به بررسی و شناسایی روش‌ها و راهکارهای به کار بسته شده توسط این شبکه‌ها لازم است مخاطبین عزیز با واژه‌ای با عنوان"آئین" و"آئینی کردن" و" ویژگی‌های آئین" آشنا گردند تا از مبانی نظری موجود در این بخش آگاهی لازم را پیدا نمایند.

 

آئین: اصطلاح آئین در قرن نوزدهم به مثابه "یک مقوله جهانی از تجربه‌های انسانی" پدید آمد. از این اصطلاح برای تبیین دین استفاده شد و سپس ساختارگرایان دریافتند که از آن می‌توانند برای تحلیل جامعه و سرشت پدیده‌های اجتماعی بهره گیرند. بنابراین با رعایت حداکثر جامعیّت، تعریف نهایی از آئین این گونه بیان می شود:"آئین اجرای داوطلبانه رفتاری است که به شکلی سزاوار به منظورتأثیرگذاری نمادین یا مشارکت در زندگی جدّی طراحی شده است.[3] بر اساس آنچه در آرای ماری‌دوگلاس و ادموند لیچ مشاهده می‌شود آئین‌ها دارای خصلت‌های ارتباطاتی بوده، به عبارت دیگر آئین‌ها شکلی ارتباطی هستند و ارتباطات آئینیِ برقراری ارتباط به یاری آئین‌ها تعریف می‌شود. آن‌گونه که اگر آئین، بنا باشد در اجتماع عمل کند الزاماً باید صورتی بین ذهنی بیابد تا بتواند مفاهیم مستتر در خودرا به گردش در آورد.[4]

 

آئینی کردن[3]:

مراد از آئینی کردن، اتّخاذ راهبردهای ویژه‌ای برای متمایز کردن و اولویّت دادن به برخی فعّالیّت‌ها، ایجاد و ترویج تمایز بین امور عادی و لذا کم ارزش‌تر و امور برجسته و مهمّ‌تر و انتساب این تمایزات به واقعیّات جاری به منظور اعتلای قدرت کنشگران انسانی است. آئینی کردن به شکل استاندارد تفاوت‌ها را قالب‌بندی، مرزها را برجسته و وفاق را در میان مشارکت‌کنندگان در آئین‌های مرجّح ترویج می‌کند.[5] گیویان[6] در این مورد می‌نویسد:

 

آئینی کردن نه فقط توسّط قدرت‌های مستقر، بلکه توسّط گروه‌های دور افتاده از قدرت رسمی نیز به کار گرفته می‌شود. اشکال خاصّی از برگزاری آئین‌هایی که حاکمیّت با آن‌ها توافق کامل ندارد از این جمله به حساب می‌آید. پس آئینی کردن از یک سو فرآیندی است که از طریق آن قدرت مسلّط تلاش می‌کند نظام ارزشی و منابع نمادین خود را ترویج کند و خود را به مثابه کانون جامعه جا بیاندازد. به عبارت دیگر، آئینی‌کردن مجموعه تدابیر فرهنگ مسلّط و به تعبیری فرهنگ فرادست یا فرهنگ رسمی است که با بهره‌گیری از قدرت نمادین تلاش می‌کند ارزش‌های خود را در فضای عمومی بگستراند و فرهنگ فرودست یا فرهنگ عامه را به انقیاد بکشاند. از سوی دیگر گروه‌ها و خرده فرهنگ‌های دیگر از راه‌های گوناگون تلاش می‌کنند تا آئین‌های موجود را چه از حیث فرم و چه از نظر محتوا به چالش بکشند و با ارائه منابع نمادین جایگزینی مقاومت خویش را شکل آئینی ببخشد.

 

ویژگی‌های عمومی آئین:

رودنبولر در کتاب ارتباطات آئینی[4] 15 ویژگی برای آئین بر می‌شمرد:

  1. کنش: بسیاری از پژوهشگران این حوزه معتقد هستند که عقیده و کنش به هنگام برگزاری آئین یکی می‌شوند.
  2. اجرا: اجرا عبارت است از:"امری که به گونه‌ای زیباشناسانه مشخّص شده و صورتی رفیع از ارتباطات است، در طریقی ویژه، مقید و برای مخاطب خود، حالتی نمایشی یافته است"
  3. آگاهی، داوطلبانه بودن:  همواره در آئین، رگه‌ای از آگاهی و در پی آن، داوطلب بودن وجود دارد. مردم به طور آگاهانه در آئین‌های مربوط به رخدادهای ویژه مشارکت می‌کنند.
  4. غیرابزاری یا غیرعقلانی: آئین پدیده‌ای فراعقلانی یا غیرعقلانی خوانده می‌شود، به این دلیل که به دنبال تأمین اهداف ویژه فنی نیست و معیارهای عقلانیّت علمی یا فنی در آن کاربرد ندارد.
  5. غیر تفریحی بودن: آئین‌ها تنها تفریحی نبوده و اغلب همراه با مراسمی اجرا می‌شوند، ولی تنها برای گذران خوشِ اوقات نیستند. حتّی سرگرمی و سبک‌سری‌ها نیز کارکردهای جدّی دارند.
  6. جمعی، اجتماعی: آئین فعّالیّتی است که برای هدف‌های فردی، به شکل جمعی، انجام می‌گیرد.
  7. بیانگر روابط اجتماعی: آئین" از شیوه‌های رفتاری که بیانگر روابط اجتماعی هستند، استفاده می‌کند".
  8. شرطی، نه اخباری: آئین‌ها اغلب در حالتی شرطی اتّفاق می‌افتند. آن‌ها غالباً نه درباره آن‌چه وجود دارد، بلکه درباره آن چیزی که می‌تواند، ممکن است یا باید باشد،هستند.
  9. نمادهای تأثیرگذار: نمادهای یک آئین به شکلی جدّی تأثیرگذارند. نمادهای آئین قدرتمند هستند و فراتر از شیوه‌های استفاده عادی از زبان، به وقوع امور، منتهی می‌شوند.
  10. نمادهای متراکم: نمادهای مهمّ اجتماعی دارای معانی چند لایه و چند وجهی هستند و در آن واحد مراجع گوناگونی دارند که به وضوح دریافت شده است.
  11. رفتار بیانی یا زیبا شناختی: بسیاری از تعریف‌های ارائه شده از آئین بر عناصر ابرازی یا هنری تاکید می‌کنند، تعریف مشهور لیچ[5] از آئین به عنوان جنبه ابزاری رفتار، قاطعانه به این نگاه وابسته است. دیگران افراط هنری، نمادین یا سبکی راشاخص ویژه آئین تلقّی کرده‌اند.
  12. رفتار سنّتی: همواره در آئین‌ها مواردی وجود دارد که به صورت عقاید قالبی، استاندارد شده یا به سبک معیّنی درآمده، و نسبتاً ثابت و رسمی است.
  13. رفتارهای به طور مرتّب تکرار شونده: آئین به یک معنای دیگر هم تکرار شونده است. آئین، علاوه بر این، رفتاری است که دیگران در گذشته به همین شیوه آن را انجام داده‌اند و به طور مرتّب تکرار می‌شود.
  14. ارتباطات بدون اطّلاعات: آئین، ارتباطات بدون اطّلاعات است یا دست کم ارتباطاتی است که به شیوه‌هایی غیر از دیدگاه نظریّه اطّلاعات عمل می‌کند.
  15. توجّه به امر قدسی، به عنوان عنصری از زندگی جدّی:  امر قدسی هر آن چیزی است که از سوی آحاد اجتماع، بی چون و چرا، به بیان دورکیمی "آن سوی حرمت "، و به عنوان غایت جدّیت تلقّی می‌شود.[7]

 

روش‌ها و راهکار‌های شبکه‌های فارسی زبان ماهواره‌ای در جذب مخاطب:

بر اساس مبانی نظری یادشده که سبب منظم‌تر شدن این بخش می‌گردد، در راستای پرداختن به روش‌ها و راهکار‌های به‌کاربسته شده از سوی شبکه‌های فارسی زبان ماهواره هاتبرد ابتدا به سطوح کلی این روش‌‌ها بر اساس مبانی نظری یاد شده اشاره خواهیم کرد و ذیل هر سطح به صورت کلی به مواردی خاص خواهیم پرداخت و در ادامه این مبحث به صورت موردی روش‌ها و راهکار‌های یاد شده را در برنامه‌های مطرح برخی از این شبکه‌ها تبیین خواهیم نمود.

 

اجرا به جای انتقال:

در الگوی ارتباطات آئینی، پیام به جای این‌که از طرف برنامه‌سازان طی یک فرآیند خطی و جهت دار به مخاطبان منتقل شود، برای آنان و با کمک آن‌ها به اجرا در می‌آید. در برنامه‌های خاص و مطرح به لحاظ سه شاخص: تعداد مخاطب، زمان و هزینه صرف شده جهت تماشای برنامه‌های پخش شده از این شبکه‌ها، نحوه اجرا به صورتی است که در آن برنامه‌سازان این حس را به مخاطبان القا می‌کنند که جزئی از آنان و بسیار شبیه به آن‌ها هستند. به طوری‌ که نحوه پوشش، لحن، جنس، سن و ... آنان به گونه‌ای زیبایی شناسانه برای بینندگان اجرا می‌شود. در این بخش، به عناصر و ویژگی‌های کلی موجود و به کاربسته شده توسط این شبکه‌ها می‌پردازیم:

  1. تنوّع در برنامه: این شبکه‌ها با استفاده از مجرا و فناوری‌های ارتباطی متنوّع از جمله: تلفن، وب سایت، وبلاگ، فیس بوک و.... در برنامه خود به نوعی ارتباط مخاطبان با برنامه‌هایشان را بیشتر کرده‌اند و سطح درگیری مخاطبان با این برنامه‌ها را گسترش می‌دهد.
  2. ارتباطات غیر کلامی: طرز قرار گرفتن، راه رفتن، ایستادن، حرکات، چهره و چشم‌ها، لحن صدا، طرز لباس پوشیدن و... جملگی نشانه‌های ارتباطات غیرکلامی هستند.
  1. لحن صمیمی مجریان: لحن نیز به عنوان یکی از این نشانه‌های مهم و در ارتباطات کلامی بسیار تأثیرگذار است. لحن به معنی خواندن با صوت و حالت دادن به صداست.
  2. زبان بدن: زبان بدن در برخی از این برنامه‌ها حاوی رمز نگاری به خصوصی است که با مطالعه و دقت بر روی حرکات و ارتباطات غیرکلامی مجریان دراین برنامه‌ها به عنوان گرداندگان اصلی آن برنامه به مواردی رسیدیم که نشان دهنده اجرای به خصوص و منحصر به فرد مجریان این برنامه است. به طور مثال آرایش سبُک[6] مجریان، تحرّک زیاد آنان هنگام اجرای برنامه و حرکات زیاد دست هنگام حرف زدن از ویژگی‌های اجرای مجریان این دست از برنامه‌ها به شمار می‌آیند.
  3. نحوه پوشش: مجریان در این برنامه‌ها، تلاش می‌کنند از پوششی استفاده کنند که تا حدودی عامه پسند است. پوشیدن شلوار جین و کتانی، پیراهن‌های اسپرت وبه طور کلّی برگزیدن نوع پوشش جوانانه، رمزگذاری مشترکی میان خود و قشر جوان و طبقه متوسّط شهری به وجود می‌آورد و از این طریق با آنها ارتباط برقرار می‌کنند. پوشش جوان پسند مجریان زننده و شامل نشانه‌های حاشیه ساز نیز نیست.
  4. سن: متوسّط سن هر  مجریان این برنامه‌ها بین 25 تا 35 سال است.
  5. جنس: در این برنامه‌ها از مجری زن و مرد به گونه‌های مختلفی از نظر تعداد استفاده می‌شود.

 

در ادامه این مطلب در یادداشت دیگری این مبحث را پی خواهیم گرفت.


[1] هورکهایمر، ماکس و آدرنو، تئودور ) « ،)1380 صنعت فرهنگ سازی، روشنگری به مثابه فریب توده ای »، ترجمه مراد فرهادپور، ارغنون ، شماره 18 : 35 -

[2] جان، فیسک ) « .)1381 فرهنگ و ایدئولوژی »، ترجمه مژگان برومند،ا رغنون ، شماره 2

[3] رودنبولر، اریک دبلیو ) 1387 (.ارتباطات آئینی ، ترجمه عبدلله گیویان، تهران: امام صادق)ع(.

[4] رودنبولر، اریک دبلیو ) 1387 (.ارتباطات آئینی ، ترجمه عبدلله گیویان، تهران: امام صادق)ع(.

[5] رودنبولر، اریک دبلیو ) 1387 (.ارتباطات آئینی ، ترجمه عبدلله گیویان، تهران: امام صادق)ع(.

[6] رودنبولر، اریک دبلیو ) 1387 (.ارتباطات آئینی ، ترجمه عبدلله گیویان، تهران: امام صادق)ع(.

 

[7] رودنبولر، اریک دبلیو ) 1387 (.ارتباطات آئینی ، ترجمه عبدلله گیویان، تهران: امام صادق)ع(.

 

 

 

مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.